дома » Рефераты » «ԵԹԵ ՑԱՆԿԱՆՈՒՄ ԵՍ ՄԵՂՐ ՔԱՄԵԼ, ՄԻ ՇՐՋԻՐ ՓԵԹԱԿԸ»

«ԵԹԵ ՑԱՆԿԱՆՈՒՄ ԵՍ ՄԵՂՐ ՔԱՄԵԼ, ՄԻ ՇՐՋԻՐ ՓԵԹԱԿԸ»

«ԵԹԵ ՑԱՆԿԱՆՈՒՄ ԵՍ ՄԵՂՐ ՔԱՄԵԼ,
ՄԻ ՇՐՋԻՐ ՓԵԹԱԿԸ»

Рефераты. Словари. Редкие книги.

1931 թվականի մայի ս ի 7 ֊ի ն Նյոլ Յորքր դարձավ ամ ե նաս ե ն սա-
ց ի ո ն ոստիկանական շուրջկալի վ կան , որ երբևէ տեսել էր այդ հ ի նավուրց
քաղաքր ։ Մի քանի շաբաթ վա հ ետապնդո ւմից հետո, «Երկու,
ատր ճանակ» Քրոոլ լին հա յտ ն վ ե ց անելանելի դրության մեջ, երբ իրեն
հա յտ նաբ ե ր ե ց ի ն /7 ւեստ էն դ ավ ենյուի վրա գտնվող իր սիրուհու բ նա կարանո
ւմ։
Հար յո ւր հիսուն ո и տ ի կանն ե ր և խուզարկուներ պաշարերին վ եր և ի
հ ա բկ ո ւմ գտնվող նրա ապաստ արան ր ։ Տանիքի վրա անրք քար ե լո վ
նրանք փորձերին ար ր ո լնքաբեր գազի միշո ր ո վ դուրս հանել ա յգ ( (ո ստ ի ֊
կաններ սպանողին» ։ Այնուհետև նրանք հարևան շենքերի վ րա գ ն գա րի
րնե ր տեղա գրերին , և մի ժամիր ավելի ն յո լ Տորքի չքնաղ թ ա ղ ա մ ա ֊
սերիր մե կ ո ւմ ճարճա տ ում էին ատրճանակի կրակ ո ր ն եր ր , լսվում*
էին գնղարրի կրա կահ ե րթե ր ը ։ Քրոու լին, թաք ն վ ե լո վ մ ե ծ բա զ կաթ ո ռ ի
հ ետև ո ւմ , անընդհատ կրակում էր ոստիկանների վ րա։ Տաս ը հազար
գ ր գ ռ ված հանդիսատեսներ հետևում էին այդ մարտի ն ։
Դեռև и եր բե ք նման բան տեղի չէր ուներ ել Նյու Տորքի փ ո ղ ո ր ն ե ֊
բ ո ւմ ։
Երբ Քրոոլ լիին բ ռ ն ե ր ի ն , ռս ա ի կան ութ յա ն կոմիսար Մալրունին
հայտարար եր , որ այդ մարդասպանը Նյոլ Տորքի ողշ պատմ ո ւթյան մե շ
ամ ե նավտան գավ ո ր հանքագործների ր մ ե կ ն է։ ((նա սպանում է ,— աս ար
կ ո մ ի սար ը ,— առանր որևէ պա տճառ ի » ։
Իսկ Ի՞նչ էր մտած ո ւմ իր մասին հենր ի ն ք ը ճ ((Երկու ատրճանակ)>
«Քրոուլին։ Մենք դա գ իտենք , ո րով հետև , այն ր ոպ ե ն ե ր ի ն , երբ ոստի կանություն
ը կրակում էր նրա թաքս տ ո ր ի վրա, նա գրել էր մի նամակ

29

Հա ս ց եա գ ր վա ծ « ն րա ն ց , ում այն վ երաբ ե ր ո ւմ է))։ Մինչ ն ա գրում էր,
ար յուն ր, Հո ս ե լո վ նրա վ ե ր ք ե ր ի ց , ծո րացել էր թղթ ի վ րա> թ ո ղ ն ե լո վ
մ ո ւ գ կարմիր Հ ետ ք ։ նա մ ակում Ք բ ո ուլին ասում էր. «Եմ կրծքում բ ա ֊
բա խ ո ւ մ է հ ո գ նած , սակայն բարի սիրտ, որը ոչ մեկի վատություն չի
արել)) ։
Այդ դեպքերի ց մի փոքր առաջ Լոնգ Այ լենդ տանող ճանապարհի
եզրին Քրոու լին մ ե ք ե նայի մեջ հ ամ բուր վ ո ւմ էր իր գեղեցկուհու հետ։
Հան կար ծ մ ե ք ե նայի ն մ ոտ ե ցա վ մի ոստիկան և ա սա ց . « Ներկայացր եք
ձեր վարորդական իրավունքը)) ։
Առանց մի բա ռ արտասանելու , Քրոու լին հանե ց ատրճանակը և
գնդակների կարկուտ տեղաց ո и տ ի կանի վ րա։ Երբ մ ե ռ ն ո ղ ո и տ ի կանն
ը ն կավ , Քր ոուլին դուրս ցատկ ե ց մ ե ք ե նա յի ց , պա տ յան ի ց հանե ց վ ե ր ֊
ջինիս ատրճանակը և մի ան գամ էլ կրակեց փռ ված մարմն ի վ րա։ Եվ
սա այն մարդասպանն էր, որ ասում էր. «Եմ կրծքում բա բա խ ո ւմ է հ ո գ ֊
նած , սակայն բարի ս իրտք որը ոչ մեկի վատություն չի արել))։
Ք ր ոու լին դատապարտվ ե ց էլե կտ ր ա կան աթ ո ռ ի ։ Երբ նրան բ ե ր ե ֊
ց ի ն Սինգ Սինգ բանտի մահապարտն երի բա ժ ի ն ը , նա հայտարար ե ց .
«Կար ծ ո ւմ եք ինձ դատապարտել են մար դ կան ց սպանելո՞ ւ հա մար ։ Ոչ,
ինձ դատապարտել են այն բանի համար, որ ինձ էի պաշտպանում))։
Քանն այն է, որ ի ն ք ը ‘ « Երկու ատրճանակ)) Ք րոոլ լին իրեն ոչ մի
բա ն ո ւ մ մ ե ղավ ո ր չէր համար ո ւմ։
Եթե կարծում եք, որ հ անց ա գործն երի նման դիրքորոշումը տ ա ր ֊
օրինակ է, ապա լսեք հ ետև յալը .
«Եմ կ յան քի լավագ ո ւ յն տարիներն անց եմ կացրել մարդկանց
զ վար ճացն ե լո ւ և օգնելու համար , որ ժամանակը լավ ան ցկաց ն ե ն ։ Եսկ
ի նչպի ս ի ՞ հատուցում ստացա այդ ամենի դ ի մա ց ։ Միայն վ ի րա վ ո րա ն ք ֊
ն ե ր և հետապնդո ւմներով լի կյանք)) ։
Այդպես էր ասում Ալ Քա պ ո ն ե ն ։ Այո, դրանք խո ս քեր ն են մի մ ա ր ֊
դու, որը ժամ ան ակին հասարակության թ ի վ 1 թշնամ ի ն էր, ամ են ա ֊
Վտան գավ ո ր պարագլուխը բո լո ր այն գան գստե ր ն ե ր ի , որոնք երբևէ
ահաբեկել էին Չ ի կտ գ ո ն ։ Ալ Ք ապոնեն իրեն չէր դատապարտում։ Փ ա ս ֊
4ոորեն նա իրեն համար ում էր հասարակության բար ե րար ‘ նրա չ գ ն ա ֊
Հատված և չհաս կացված բար ե րար ը ։
Այդպիսին էր տեսնում իրեն նաև «Հոլանդացի) ) Շու լցը, մինչև
Պյյուարկի գանգստերներ ի գնդակներ ից զ ո հ վ ե լը ։ Կրտգրին տված հ ա ր ֊
ցա զ ր ո ւ յց ո ւմ « Հ ո լան դա ց ի )) Շո ւ լցը ‘ Նյու Ցորքի վերջին սրիկաներից մ ե ֊

30

կ ը ք հայտարար ե ց , որ ի նքը հասարակության բար երար է։ Եվ ինքը հավատում
էր դրան ։
Այս հարցի վ ե րա բ ե ր յա լ ես հետաքրքիր նամակագր ո ւթ յո ւն ունեի
Սինգ Սինդ բանտի պետ Լոոլեսի հ ետ , որը հաստատում է , որ հա ն ցա գործների
մ իա յն փոքր մասն է իրեն վատ մարդ համար ո ւմ ։ Իրենց
կարծիքո վ, նրանք ճիշտ այնպիսի մարդիկ են, ինչպես դուք և ես։ Այդ
պատճառով նրանք ջանում են ի ն չ -ո ր ձևով պատճառաբան ե լ , բա ցա տ ր ե լ
իր ենց արարք ները։ նրանք կարող են ձեզ պատմ ե լ , թե ինչն է ի ր ե ն ց
ստիպել ս ե յֆ կտրել կամ զենք բա ն ե ց ն ե լ ։ ն րան ց ի ց շատերը փ ո ր ձ ո ւմ
են զանազան դատողությունների օ գ ն ո ւթ յա մ բ ՛ սխալ կամ տ րա մա բա ֊
նական, ար դարացնել նու յնիսկ սեփական աչքում ի ր ենց հակահասարակական
գործողություններ ը և դրա հիման վրա համառ ո ր են ապաց ո ւ ց ե լ r
որ ի ր ե ն ց ընդհանրապես պետք չէր բանտ ն ստե ց ն ե լ ։
Եթե Ալ Ք ա պոն ե ն , ((Երկու ատր ճանակ )) Ք րու լին, ((Հոլանդացի)»
Շու լցը և բանտի պատերի ներս Ում գտնվ ո ղ մար դասպաններ ը ի ր ենց
բոլորո վին մե ղավ ո ր չեն համար ում, ուրեմն ի ՞ն չ կարելի է ասել այն՝
մար դ կան ց մաս ի ն , որոնց հետ մ ե ն ք շփվ ում ենք ։
Ա յժ մ հ ան գուց յա լ Ջո ն Ուենըմ ե յք ե ր ը մի ան գամ խ ո ստ ո վա ն ե ց *•
(сԵրեսուն տարի առաջ ես հաս կացա, որ փնթփնթալը հ իմ արություն է ։
Իմ и ե փ ա կան թեր ո ւթ յո ւն ն եր ի հետ կա պված բավական հոգսեր ունեմ,,
ուր մ նա ց , թե ն ե ղ ս րտեմ , որ Աստված չի հո գաց ե լ մար դ կան ց միջև հավասարապես
բաժան ե լո ւ մտավ ո ր ո ւնակությունները))։
Ուենըմ ե յք ե ր ը դա արագ յո ւրա ց ր ե ց ։ Իսկ ահա ան ձամ բ ես ստիպված
էի մեկ երրորդ դար խարխափե լո վ շարժվել այս հին աշխարհում,
մինչև որ, վերջապես, գլխի ընկա, որ հարյուր դ եպքից իննսունիննում՛
մարդիկ ոչ մի բան ո ւմ ի ր ե ն ց չեն մեղադ ր ո ւմ, որքան էլ որ սխալ լի նեն
։
Քննադատո ւթյո ւն ն անօգուտ է, որովհետև այն ստիպում է մարդուն
պաշտպան վել , և, որպես կանոն, փորձել արդարանալ ։ Ք ն նադատո ւթ յո ւ նը
վտան գավ ո ր է, որով հետև հարված է հասցնո ւմ մարդու գո ռ ո զո ւ թ
յա ն ը , տրորում ար ժանապատվությունը և վիրավո րանք է առաջաց նում
։
4՝երմ ան ական բանակ ո ւմ զինվորին չի թ ո ւ յ լատր վ ո ւմ բո ղ ո քե լ նւ
քն նադատե լ որևէ մ ե կ ի ն ճ այս կամ այն դ եպքից անմիջապես հ ետո։ նախ
նա պետք է քունն առնի և հանդարտվի։ Եթե բո ղ ո քո ւմ է անմիջապես
նրան պատժում ե ն ։ Աստված վկա, անհրաժեշտ է, որ նման օ ր ե ն ք ն ե ր
գործեն նաև քաղաքացիական կ յա ն ք ո ւմ , օր ե ն ք ‘ միշտ դժգոհ ծ ն ո ղ ն ե

31

րի , կ ռվազան կան ա ն ց , բ ծախ ն դիր գործատերերի և բո լո ր ան տ ան ե լի
քն նադատն եր ի համար ։
Պատմական աշխատությունների հազարավոր էշերում դուք կարող
ե ք ք ն նադատո ւթյան անօգտ ակարոլթ յա ն բա զ մա թ ի վ օրինակներ գըտ-
ն ե լ ։ Վե ր ցր ե ք , օրին ակ, Թեոդոր Ռուզվելտ ի և պրեզիդենտ Թաֆտի հա յտ նի
վեճը, որ պա ռա կտ ե ց հ անրապետական կուսակցությունը , Վուդրո
Վիլ սոնին բ ե ր ե ց Սպիտակ տուն, այդ քան զարմանալի կերպով ազդեց
Հ ամ ադԽա ոհ ա I հն աատեոաոմհ մ ուս ե ւհոԽ֊եո ձ_« լ «11 լ I Լ է Լք I 1 1/ ա1 ատմուՍI էՀ> ան Աո նIթ աОո гռ Լր ։
Համառ ոտակ ի աչքի ան ցկաց ն ե ն ք այդ գործի փաստական կո ղմը ։ Երբ
1 9 0 8 թվա կան ին Թեոդոր Ռուզվելտ ը լք ե ց Սպիտակ տո ւնը, Թաֆտին
դարձրեց պր ե զի դ ե նտ, իսկ հետո մ ե կ ն ե ց Աֆրիկաճ առ յո ւծն ե ր որսալու ։
Վերադառ նալո վ , նա բուռն գործունեություն ծա վա լե ց . դատապարտեց
Թաֆտի ն պահպանո ղականո ւթյան համար , փորձեց հասնել իր առաջադ
րման ը որպես պրեզիդենտ երրորդ ժամ կ ետո վ , հ իմ ն ե ց ((Որմզդեղնի
կ ո ւ ս ա կ ց ո ւ թ յ ո ւ ն ը և քիչ մ նաց տապալեր հանրապետական կուսակց՛ությունը
։ Հաշորդ ընտրո ւթյուն ների ժամանակ Ուիլ յամ Հոուար դ Թաֆ-
տը և հանրապետական կուսակցությունը ստացան մ ի և ն ո ւ յն երկոլ ն ա ֊
հան դ ն ե ր ի ճ Վերմոնտի և Ցո լտայի աջակ ցո ւթյո ւն ը ։ Այդ հին կուսակցու —
թյՈւնը դեռևս եր բե ք նման կործանարար պարտություն չէր կ րե լ ։
Թեոդոր Ռուզվելտ ը ամեն ինչում մ եղադրում էր Թաֆտի ն , Բա19
ա ր դ յո՞ք պր եզիդ ենտն իրեն մ ե ղավ ո ր էր համար ո ւմ ։ Իհարկե, ո չ ։ Արց
ո ւն ք ն աչք ե ր ի ն , նա ա սա ց , ((Չեմ հաս կանո ւմ, թ ե ինչպես կարող էի
II № րպ վար վ ե լ ))։
Ո՞վ էր մ ե ղա վ ո ր ։ Ռուզվե՞ լտը, թ ե * Թաֆտլ it Անկեղծորեն ասած ,
ես չգ իտ ե մ , և դա ինձ չի հ ետ աքրքրում ։ Հ ի մ նա կա ն ը , որ ուզում եմ
ապաց ո ւց ե լ , այն է, որ Թեոդոր Ռուզվելտի բո լո ր քն նադատական դիտո
ղ ո ւթյո ւն ն ե ր ր չհամ ո զ ե ցի ն Թաֆտի ն իր ան ի րավացի ո ւթյան մ ե շ ։
Դրանք մ իա յն ստիպե ցին նրան ձգտել արդարանալ և նորից ու նորից
ար ցո ւնքն աչքերին կրկնեի ((Չեմ հասկանա լ մ , թե ինչպես կարող էի
այ լ կերպ վարվել ) )։
Կամ վ եր ցր ե ք Թիփոթ Դոոլմի նավթայի ն պաշարների հետ կապված
հ րապարակայի ն մի ջադ եպը ։ Հիշո ՞ ւմ ե ք ։ Երկար տարիներ լրա գրերը
դա յր ո ւ յթ ո վ էին գրում այդ մաս ի ն ։ նա ց ն ց ե ց ամբողջ եր կ ի ր ը ։ Ոչ ոք չի
1 Ա յսպ ե ս էին կ ոչո ւմ ա զ գա յի ն առաջադիմական կ ո ւսա կ ցո ւթ յա ն ը ՈՐԸ Հ ի մ ն ե լ էր
Թ. Ռուզվելտ էг 191% թ .։

32

հ իշում, էւր նման հասարակական միջադեպ նախկին ում ե ղած լինի Ամե րիկա
յո լմ ։
Ահա այդ խայտառա կ պատմ ո ւթ յան հետ կապված փաստե ր ը . Հա ր —
գինդի կառավար ո ւթ յան օրոք ներքին գործերի Նախարար Ալբերտ Ֆոլը
Հանձնարարություն ստացավ վար ձո վ տալ Է լք ֊Հ ի է ի և Թիփոթ Դոումի
շրջանն երի կառավար ո ւթ յան ը պատկանող ն ավթա յի ն պաշարներ ը։ Այդ
պաշարներր պահվ ում էին ռա զ մա ծ ո վա յի ն նավատո ր մ ի կարիքների
համար ։ Ար դ յո ՞ք նախարար Ֆոլը մ ր ցա կ ցա յի ն աճուրդ կա զ մա կ ե րպ ե ց ։
Ո’չ , նա այդ լա ր ե ց t Նա ա յդ խիստ շահավետ պա յմանա գ ի ր ը անմիջապես
հանձնեց ի ր բա ր ե կամ է դ վար դ է, Դո հ են ի ի ն ։ Իսկ ի °ն չ արեց Դ ո —
հ ենի ն։ նա նախարար Ֆոլին տվ ե ց ա յն , ին չ բա ր ե հ աճեց ան վան ել հար յո
ւր հազար դոլարի հհփոխառ ո ւթ յո ւն » ։ Այնո ւհ ետև նախարար Ֆոլն ի ն ք նակամ
ո ր ե ն Միաց յալ նահան գների ծ ո վայի ն հետևակազոր ին հ րամայ
ե ց ժամ անել նշված շրջանը և քշել այն մ ր ցակ ի ց ն ե ր ի ն , որոնք ի ր ենց
հարակից հորերից քաշում էին է էՔ֊Հի էի նա վ թ ը ։ Հրացան ն ե ր ի և սվփն-
ների սպառնալի քո վ ի ր ենց հողամասեր ի ց ք շվա ծ ա յդ մ ր ցակ ի ց ն ե ր ը
ն ետ վ ե ց ի ն դատ արան և մ երկացրին Թիփոթ Դոումի հարյուր միլիոն
դոլարի հետ կա պված աղմկոտ գ ո ր ծ ը ։ Դա այնպի ս ի անտանելի գար շա
ն ք առաջացր ե ց , որ տապալե ց Հար դ ի ն գի վա ր չա կա զ մ ը , նողկանք
առաջացրե ց ամ բողջ եր կ ր ռ ւմ, քիչ մ նա ց խո րտակ ե ր հանրապետական
կուսակցությունը , իսկ Ալբերտ Ֆոլը հ ա յտ ն վ ե ց բանտի ճաղերի հե տևում
։
Ֆոլին չափազան ց խիստ դատապարտե ցի ն , ինչպես երբև է դատապարտել
են մ իա յն հատուկենտ պետ ա կան գո ր ծի չներ ի Հ պատմ ո ւթ յան
ողջ ը նթա ց ք ո ւմ ։ Իսկ նա զդջա՞Ր* Բնա՞վ ։ Տար ի ն ե ր հետո Հ ե ր բ ե րտ Հ ո լ —
վերը հ րապարակային մի ե լո ւ յթի ժամանակ անցո ղակի հիշե ց , որ պ ր ե զի
դ ենտ Հար դ ի նգի մահ վան պատճառր իր բար ե կամ ն ե ր ի ց մեկի դա վաճանո
ւթյան առաջացրած հո դեկան ապրումներն ու տագնապն երն էի ն։
Երբ միս սիս Ֆոլն այս լս ե ց , տեղից վեր ցա տ կ ե ց , արտաս վե ց , բ ռ ո ւն ց ք ը
թափ ահ արեց օդում և բա ց ա կա ն չե ց . ((Ե՞նչ։ Ֆոլը գավաճան ե ՞ լ է Հա ր դին
գ ի ն ։ Ո՞չ։ Ամուսինս ե ր բե ք ոչ ոքի չի դավաճան ե լ ։ Ոսկով լի այս
տունը նու յնիսկ չէր գայթակ ղ ի նրան վատ արարք գործելու համար ։
Այղ նրա՞ն են դավաճան ե լ , բ ե ր ե լ և խ ա բ ե ր է
Ահա թ ե ի նչպես Է լի ն ո ւմ . մար դ կայի ն բնա վ ո ր ո ւթ յան ը հատուկ
Է մեղադրել ցա ն կա ցա ծ մարդու , մ իա յն ոչ ի ր ե ն ։ P ոլորս ենք այգպ ի —
ս ի ն ։ Այդ պատճառով, եթե ցան կանան ք վաղը ի ն չ -ո ր մ ե կ ի ն ք ն նա դա տել
, ապա եկեք հիշենք Ալ Ք ա պոն ե ի ն , հհԵրկու ատր ճանակ » Ք րոու լիին
33

և Ալբերտ Ֆո լի ն ։ Եկեք մտած ե ն ք f որ քն նադատո ւթյո ւն ը նման է փո ս տայի
ն աղավ ն ո լ , որը միշտ տուն է վ ե րադառ ն ո ւմ ։ Մտածենք այն մա ս
ի ն , որ մ ար դը} որին պատրաստվո ւմ ենք մեղադրել և դատապարտե լ r
հավանաբար , կարդարանա և կպատասխանի ն րան ո վ , որ իր հերթին
կդատապարտի մ ե զ կամ մ ե ղ մա բա ր ո Թաֆտի նման կաս ի . ((Չեմ
հաս կան ո լմ , թե ինչպես կարող էի այ լ կերպ վարվել ))։
1 8 6 5 թվականի ապրիլի 1 5 ֊ի շաբա թ առավոտ յա ն Աբրահամ Լին-
կոլնը հոգին էր ավանդ ում մի խղճուկ ս ե ն յակ ո ւմ , որ գտն վ ո ւմ էր հենք
Ֆորդ թատրոնի դ ի մա ց , որտեղ էլ Բութը կրակել էր նրա վ րա։ Լինկոլնը
անկյուն ա գ ծո վ էր պառ կած մահճակալին, որը նրա համար չափազան ց
կարճ էր։ Մահճակալի վերևո ւմ կախված էր Ռոզա Բոների հայտն ի
((Զիերի տոնավաճառ) ) կտավի էժան ա գին վ ե րատպություն ը, իսկ խ ր գ —
ճուկ դա զա լա մ պը թարթ ո ւմ էր դեղին լո ւ յս ո վ ։
Մեռնող Լինկոլն ի մ ահճի մոտ կան գ նած ռազմական նախարար
Մ տենթըն ն ա սա ց . ((Այստեղ պառ կած է ամենա անբասիր կառավարիչը ,
յքրպիսին ե ր բև ի ցե ճանաչել է աշխ արհը)) ։
Ո՞րն էր Լինկոլն ի հաշո ղության գա ղտնիքը մար դ կայի ն փոխհարա
բ ե ր ո ւթ յո ւն ն ե ր ո ւմ ։ Տաս ր տարի շարունակ ես ո ւս ումն ա и ի ր ե լ եմ
Աբրահամ Լինկոլնի կ յան ք ը և ամբողշ երեք տարի նվիրել եմ ((Անգայտ
Լինկոլն ը)) վերնա գրով գիրքը գրելուն։ Կարծում եմ, որ այն քան մա ն րամաս
նո ր են ու и պա ռի չ կերպով ե մ ուսումնասիրել Լինկոլնի ան ձնավոր
ությունը և նրա ը նտանեկան կ յա ն ք ը , որքան որ հնարավոր էր ա յ գ
ան ե լ ։ Հատուկ ուսումնասիրել եմ այն մ եթ ո դ ն ե ր ը , որոնցից օգտվում
էր Լինկոլն ը մ արդկանց հետ շփվ ե լի ս։ Թույլ տալի՞ս էր ի ր են, ար դյո ք,
ք ննադատե լ ուրիշներին։ 0 , ա յո ՜ ։ Երբ երիտասարդ էր և ապրոմ էր
ն ն դ իանայի ն ահ ան գի Պ ի շ ը ն ֊Ք րիք հովտում, ոչ մ իա յն քննա դատ ական
դիտողո ւթյո ւններ էր անում շրշա պա տ ողն ե ր ի ն , այ լ նաև դրում էր ծա ղ րական
նամակ ներ և բանաստե ղ ծ ո ւթ յո ւն ն ե ր , որոնք գցում էր գ յո ւղական
ճանապարհներին, ո րտեղ ի ց, հավանաբար , կվե րցն ե ին դրանք ու
կ կար դայի ն ։ Այդ նամակ ներ ի ց մեկ ն այն քան վիրավո րական էր, որ
հասցեատերը չմ ո ռա ցա վ ողշ կյան քի ը նթաց ք ո ւմ ։
Նույնիսկ այն բան ի ց հետո, երբ Լինկոլնը Սփրին դ ֆ ի լդ ո ւմ Հ Իլինոյս
նահանգում փաստաբան դար ձավ , թերթեր ո ւմ հրապարակվող նա մա կ ներ
ո վ բա ց ահ այտ կերպով հարձակվում էր իր հակառակորդների վրա։:
Բայց մի ան գամ նա չափն ան ցա վ ։
1 8 4 2 թվա կանի աշնանը ( (Սփրինգֆիլդ շորն ել)) թե րթ ո ւմ տպագր ված

34

ան ստորագիր նամակ ո ւմ նա սաստիկ ծաղրի ենթար կ ե ց փառասե ր , ա գ ֊
բև ս ի վ ո ր ե ն տրամադ ր ված Ջ ե մ ս Շիլգս անունով մի ի ռ լան դացի քաղա —
ղաքական գո ր ծ չի ։ Ամբողջ քաղաքը հռհռում էր։ Վիրավորված ու հպարտ
Շիլգս ը զայր ո ւ յթ ի ց եռում էր։ նա պ ա ր զ ե ց , թ ե ով է դրել ա յդ նամ ա կ ը ,
ցա տ կ ե ց ձիուն, գնաց Լինկոլնի մոտ և նրան մ ե նամարտի հ րավ ի ր ե ց t
Լինկոլնը կռվել չէր ուղում, որովհետև դեմ էր մ ե նա մարտի ն , սակայն
տ վ յա լ պահին չէր կարող խուսափել մ ա րտ ահ ր ա վե րի ց ‘ առանց իր պատիվը
վ նաս ե լո ւ ։ նա պետք է զենք ը նտր ե ր ։ ՜Քանի որ նրա ձեռքերը
շատ երկար էի ն , ընտր ե ց հ ե ծ ե լազո րայի ն ի թրա դաշո ւ յն , և այդ զենքը
գո ր ծած ե լո ւ մի քանի դասեր ստացավ Սւեստփո յթն ցի մի շրջան ավար-
տ ի ց ։ ն շանակ ված օրը Շիլդսը և նա հանդիպե ցին Միսիսիպիի առավյնյա
ծան ծաղ ո ւտո ւմ և պատրաստվե ցին կ ենաց ոլ մահվան կո վ ի ։ Սակայն
վերջին րոպեին գործին խառ ն վ ե ց ի ն նրանց մ ար տ ա վկանն ե ր ը և մ են ա —
մ ար տն ըն դհ ա տ ե ցի ն ։
Ղա Լինկոլնի կյանքի ամ ե նամ ռա յ լ դեպքն է , որը և նրա համար
ան գնահատելի դաս եղավ մար դ կան ց հետ վարվե լու արվեստս ւմ ։ Այլ ևս
երբե ք Լինկոլնը վիրավո րական նամակ ն ե ր չգ ր ե ց ։ Այլևս երբե ք նա ոչ
մ ե կ ի ն չ ծա ղ ր ե ց ։ Եվ այդ ժամանակի ց ի վեր նա գրեթե եր բե ք ոչ ոքի
ո չ մի բանի համար չք ն նա դատ ե ց ։
Քաղաքացիական պատե րազմի ժամանակ Լինկոլնը բա զ մ ի ց ս նոր
գ ե ն ե րալն ե ր է նշանակել գլխավորելու Փոթոմաքի բա նա կ ը , և նրանցի ց
յո ւրաքա ն չ յո ւր ը ‘ Մ ակ- Բլել անը, Փո ոլփը, Բերնս ա յգ ը , Հ ո լկ ե ր ը , Միդը, չա — .
փազան ց վատ էին կատարում ի ր ե ն ց պարտ ական ո լթյո ւն ն ե ր ը , ին չը
հուսահատե ցնում էր Լինկոլնին։ Երկրի կեսը անխնա դատապարտում
էր այդ ապաշնորհ գեներալն երին, բա յց Լինկոլնը պահպանում էր հան-
գըստութ յո ւն ‘ « առանց չար ո ւթյան որևէ մեկի հանդեպ և գթա սի րտ բ ո լորի
հանդեպ))։ Նրա սի րած ասացված ք ն ե ր ի ց մ ե կ ն էր* (( Մի’ դատե ք ,
ո րպե ս զի չդատվեք) ) ։
Իսկ երբ տիկին Լինկոլնը կամ ուրիշ մ ե կ ը խի ստ էր արտ ահ այտ —
վում հարավ ցի ների մա ս ի ն ՝ Լինկոլնն ասում էր* «Մ ի ՞ ք ննադատեր
ն րա ն ց , նման հան գաման ք ն ե ր ո ւմ մ ե ն ք ևս կվար վեինք ճիշտ ա յնպ ե ս ,
ինչպես նրանք))։
Եվ, հա մ ե նա ,ն դ եպս ։ եթե որևէ մ ե կ ը ե ր բև ի ց ե իրավունք է ո ւն ե ցել
ք ննադատե լու , ապա, իհ ա ր կ ե , դա եղել է Լինկոլնը։ Բերենք մի այն
■մեկ օրինակ։ ե թիս բուրգի ճակատամարտը տեղի ունե ցավ 1 8 6 3 թ վա կանի
հուլիսի առաջին երեք օրերի ը նթա ց ք ո ւմ ։ Հու լիսի 4 ֊ի գիշերը,
ձ ր բ հորդառատ անձրևները հեղեղել էին ամբողջ տեղանքը, գեներալ
35

Լին սկսեց նահանջեք դեպի Հարավ ։ Եր պարտված բան ակի Հետ Հասնեմ
լո վ Փ ո թ ո մաք դ ետի ն ։ Լին ի ր առջև տեսավ Հ ո ր դացած դ ետը , որն ա ն ց նել
Հն ա րավո ր չէր, ի ս կ թիկունքում Հաղթանակած ֆեդերալ բանակ ն
էր։ նա Հայտն վ ե լ էր ծուղակում, որից փրկություն չկար ։ Լինկոլնը դա
Հա ս կա ցա վ ։ նրա առշև բա ց վ ո ւմ էր Լիի բանակ ը գերի վերցնե լու և
անմիջապես պատերազմի ն վերջ տալու Հրաշալի , երկնքից առաքված
բա ր եպա տե Հ Հ նարավ ո ր ո ւթյո ւն ը ։ Այդ պա տճա ռո վ էլ, Հ ո ւսավառ ված ;
Լինկ ոլնը Միդին Հ րա մա յե ց ռա զ մ ական խ ո րՀ ուրդ չՀրավ իրե լ , այ լ մ ի ան ֊
գամ ի ց գրոՀել Լիի բա նակ ի ն ։ Ւր Հրամանը նա տվե ց Հ ե ռագ ր ո վ , որից
Հ ետո Միդի մոտ ուղարկեց Հատուկ սուրՀանդաէլ պա Հանշելոլ ա ն Հա ֊
պաղ գո ր ծո ղ ո ւթյո ւններ ։
Ւսկ ի ն չպե ՞ս վար վ ե ց գեներալ Միդը։ նա գործե ց իրեն Հան ձ նարար
վածի ն տրամագ ծո ր ե ն Հակառակ կերպ։ П ւղղակի ո բեն խ ա խ տ ե լո վ
Լինկոլնի Հ րաման ը , նա ռազ մական խորՀուրդ Հրավ ի ր ե ց , բա յց ան որո —
ջութ յա ն մեջ լի ն ե լո վ , անվերջ ձգձ գում էր։ Հ ե ռագ ր ե ր ո ւմ ամեն տե սակի
պատրվակն եր էր նշում և կտրականապես Հ րաժարվում էր գ ր ո Հ ե լ
Լիին։ Ի վերջո դետի ջուրը իջավ, և Լին իր բա նակ ո վ Փ ո թ ո մաքով ն ա ֊
Հան ջ ե ց ։
Լինկոլն ը մ ո լե գ նած էր * (Г Սա ի ՞ն չ է նշանակո ւմ,— բացական չո ւմ
էր նա, դ իմ ե լո վ որդուն^ Ռոբերտին*
— Տ ե ր Աստված , ի ՞ն չ է սա նշանակո ւմ։ Բավական էր մ իա յն ձ ե ռ ք—,
ներս ե ր կար ե ի ն ք , և նրանք կլինեին մեր տրամադ ր ո ւթյան տակ ։ Սակայն
ես ոչնչով չկար ո ղացա ստիպել մեր բան ա կին տեղից շար ժ վ ե լ ։ Ս տ ե ղ ծ ֊
վա ծ իրա դրռւթյան պայման ն ե ր ո ւմ գրեթե ցա ն կա ցա ծ գեներալ կարող
էր Լիին պարտո ւթյան մա տն ե լ ։ Եթե ես գ նայի այնտե ղ , ապա ի՜նքս
կջախջախեիг նրանX ։
Սաստիկ հ իասթափված , Լինկոլնը նստե ց և Միդին գրեց հ ետ և յալ
նա մակ ը ։ Մի մ ո ռա ց ե ք , որ կ յան քի ա յդ շրջանում նա ծայրաստիճան-
հանդարտ էր և զուսպ իր արտահայտո ւթ յո ւն ն ե ր ո ւմ։ Այդ պատճառ ո վ
էլ սու յն նամակ ը , որ դրել է Լինկոլնը 1 8 6 3 թ . , հավասարազոր է խիսսա
ն կատո ղ ո ւթյան ։
Ահ ա ա յն .
а թ՜անկագին գեներալ ,
Կարծում ե մ , որ Դուք չե ք պատկ երաց ն ո ւմ Լիի ն աՀանջի պա աճառա
ծ դ ժ բախտո ւթ յան ողջ չափը ։ Մենք Հ ե շտո ւթ յա մ բ կարող էինք նրան
ր ռ ն ե լ , և դա գումարվե լով մ ե ր վերջին Հաջո ղ ո ւթյո ւններ ի ն, վերջ կտաք*

36

պա տե րազ մ ի ն ։ Իսկ հիմա պատերազմը կշարունակվի ևս մի անորոշ
ժամանակ ։ Եթե Դուք ան ց յալ երկուշա բթ ի չկարողացաք վստահ որեն
զրոհել Լիին, ապա ինչպե ՞ս եք այդ անելու ա յ ժ մ , երբ նա գտնվում է
դետից հարավ, հաշվի առնելով նաև այն , որ Դուք ա յժ մ կարող եք
վ եր ցնե լ այն ժամանակ Զեր տրամադ ր ո ւթյան տակ ե ղած զորքի երկու
երրորդը մ իա յն ։ Անմտու թյո ւն կլինի կարծել , և ես հու յս էլ չո ւն ե մ , որ
ա յժ մ Դուք կկարողանաք շատ բանի հաս նե լ ։ Դուք ձեռքից բա ց թ ո ղ ե —
ց ի ք մի հրաշալի հնարավորություն, և դա ինձ անսահմանորեն վ շտ ա ց րել
է » ։
Ջեր կարծիքո վ ի նչ արեց Միզը’ կարդալով այս նամակ ը ։
Մ ի դը երբեք չտե սավ այդ նամակ ը , որովհետև Լինկոլնը չուղա ր —
կ ե ց ։ Ն ամակը գտն վ ե ց պր եզիդ ենտի թղթ ե ր ո ւմ, նրա մահից հետո։
Ես կարծում եմ, և դա մ իա յն ենթադրություն է, որ ավարտե լով
նամակ ը , Լինկոլնը լուս ամ ուտ ի ց դուրս է նայե լ և ինքն իրեն ասեի
((Մի ր ոպե ։ Միգուցե պետք չէ այդ քան շտապե լ ։ Այստեղ, Սպիտակ տանը
հանգիստ նստած , ինձ համար բավա կա ն հեշտ է Մի դին հ ա ր ձակ մ ան
հրաման տալ , իսկ եթե ես լինեի Դեթիսբ ուրդում և տեսնեի այն քան
արյուն, որքան Մ ի դն է տեսել վերջին շաբաթ վա ը նթաց ք ո ւմ , և եթե
ականջներս լսած լինեին վիրավորների ու մե ռ նո ղ ն եր ի տնքոցներն ու
սոլր ճիչերը, հնարավոր է, որ ես նու յնիսկ չէի ձգտի սկսել գրոհը ։ Եթե
Մ ի դի նման անվստահ բ նավ ո ր ո ւթյո ւն ուն ենայի , գուցե և վարվեի ճիշտ
նրա նմանI Հա մ ե նա յն դեպս, ինչ եղել է, եղել է ։ Եթե ուղարկեմ այս
նամակ ը , այն կթեթևաց ն ի ի մ հոգին, բա յց Մ ի դին կստիպի ին չ -ո ր ձե-
վ ո վ ար դարանալ ։ Նա կսկսի մեղադ ր ե լ ի ն ձ ։ Դա տհաճ զ գացո ւմ ն ե ր կա-
ռաջաց ն ի , կանդրադառնա, ի բր և հ րամանատար , նրա հետագա ծա ռա յո ւ թ
յա ն որակի վրա և, հնարավոր է, որ կստիպի նրան թող նել զ ի ն վ ո րական
ծա ռայո ւթ յո ւն ը ))։
Այսպի սով , ինչպես արդեն ասացի , Լինկոլնը նամակը մի կ ո ղ մ
Դրեց, քան զի սեփական դառը փորձով գիտեր, որ խիստ ք ն նադատո ւ թ
յո ւն ը և հանդիմանություններ ը համար յա միշտ էլ անօգուտ են։
Թեոդոր Ռոլզվե լտն ասում էր, որ երբ ինքը ի բ ր և պր ե զի դ ենտ
կանգնում էր որևէ բար դ խնդրի առջև, ապա ս ովորաբար հետ էր շըրջ՝~
վում և ն այո ւմ էր Սպիտակ տանը իր գրասեղանի վերևո ւմ կա խ վա ծ
Լինկոլնի մ ե ծ դ իմանկարին , հար ց ն ե լո վ ինքն ի ր ե ն * ((Ի՞նչ կաներ Լին-
կ ո լն ը , եթե ի մ տեղը լի ն ե ր ։ Ինչպե՞ս կլուծեր նա այս հարցը))։
Հաջորդ ան գամ , երբ մ ե ն ք որևէ մ ե կ ի ն ք ոթակ ե լո ւ գա յթա կ ղ ո ւ թ
յո ւն կունենանք, հանենք մեր գրպանից 5 դո լարան ոց մի թ ղ թա դ րա մ ,
37

՛նայենք նրա վրա Լինկոլնի պատկեր ին և հար ց ն ե ն ք * ((Իսկ ի՞նչ կաներ
Լ ի ն կո լն ը , եթե այս Հարցը լուծելիս լիներ))։
Գիտե՞ք ար դյոք որևէ մ ե կ ի ն , որին կ ո ւզենայի նք բա ր եփ ոխ ե լ , ուղ-
ւզել և կատար ե լագ ո ր ծե լ ։ Լ ա վ ։ Հի ան ա լի է ։ Ես ինքս ամ բ ո դջս վին դրան
փո ղմնակ ի ց ե մ ։ Իսկ ինչո ՞ ւ չսկսել հե նց ձ ե զ նհ ո ։ Մաքուր եսասիրական
ւտեսակետից դա շատ ավելի օգտակար է , քան փորձել կատար ե լագո ր ծ
ե լ ուրիշներին։ Եվ բա ց ի այդ շատ ավելի ան վտան գ ։
((Երբ մարդու ներս ում պայքար է ս կս վ ո ւմ , նշանակում է իրենի ց
փնչ -որ արժեք է ն ե ր կայա ց ն ո ւմ ,— ասել է Բրաունրնգը։ Հ նարավոր է,
ւոր ձեր ի ն ք նակատար ե լագ ո ր ծման ը նթաց ք ը տևի մի ն չև ծն ն դ յան տ ո ֊
ն ե ը ը ։ Բայց դ րանից հետո դուք կարող եք արձակուրդներին լավ հ ան դը
и տան ալ և հաջորդ տարին ն վիցե լ ուրի շներհն ուղղե լուն և ք ն նա դա տ
ե լո ւն ։
Բայց նախ ինքն ե ր դ կատար ե լագ ո ր ծվ ե ք ։
Եոնֆուցիոսն ասել է . ((Մի դժգոհիր հարԱ՚սնիդ տանիքի ձյունի ց,
Հերբ и ե փ ա կան շեմդ կեղտոտ է))։
Երբ երիտասարդ էի և համառորեն ջանում էի մար դ կան ց վրա տպավ
ո ր ո ւթ յո ւն թ ո ղ ն ե լ , մի հիմար նամակ գրեցի Ռիչարդ Հար դ ի ն գ Դևի սին՝
գրող, որ ժամ ան ակին հ ռ չակված էր ամ ե ր ի կ յան գ րականության մեջ ։
Խս ամսագրի համար հ ո դ ված էի պատրաստում գրողների վ ե րաբ ե ր յալ
և Դևի սին խն դրեցի պատմել իր աշխատանքի եղանակների մասի ն։
Դրանից մի քանի շաբաթ առաջ ի ն չ ֊ո ր մ ե կ ի ց նամակ էի ստացել ա յս պի
սի հա վ ե լո ւմ ո վ . ((Թելադրված է, բա յց չի վ ե րը նթերցված ) ) : Դա իժ
վ րա ոլժեղ տպավորո ւթյո ւն թ ո ղ ե ց ։ Որոշեցի, որ նամակի հեղինակը
պ ետ ք է շատ հ ա յտ ն ի , զ բա ղ վա ծ ու կարևոր անձնավորություն էի նի։
Ինքս բ ո լո բ ո վ ի ն էլ զ բա ղ վա ծ չէի, բա յդ շատ էի ուղում Ոիչարդ Հա ր դ
ի ն գ Դևիսի վրա տպավորո ւթյո ւն թող նել և այդ պ ատճառո վ էլ ավար տ
ե ց ի ի մ կարճլիկ նամակը ((Թելադրված է, բա յց չի վ ե ր ը ն թ ե ր ց վա ծ ))
քա ռ ե ր ո վ ։
Նա իրեն նեղություն չտվ ե ց պատասխան ելու ի մ նա մակ ի ն ։ Պ ա ր ֊
գապ ե ս վերադարձրեց այն՝ ի մ հավե լման վ րա լայնակ ի անփութորեն
տ ր վա ծ հետևյալ մա կա գ ր ո ւթ յա մ բ . ((Դուք ի ն ք ն ե ր դ ձեզ գ ե րազան ցե լ եք
•հիմար սովոր ո ւթյո ւններ ո վ )) ։ ճ ի շտ է, ես հիմար վրիպում էի թ Ոլձ[ ավել,
1լ հավանաբար , արժանի էի նրա կ շտամ բան քի ն ։ Սակայն, ինչպես հատուկ
է մարդուն, ես վ ր դ ո վ վ ե ցի * Այնպես վ ր դ ո վ վ ե ց ի , որ երբ տասը
տար ի հետո ի մացա Դևիսի մահվան մա ս ի ն , միակ բա ն ը , որ Հիշեցի,

38

ամաչում եմ խ ո ստ ո վան ե լ , դա վիրավո րանքն էր, որ նա հասցրեք հո
ի նձ ։
Եթե վաղր մ ե ն ք ր ան կան ան ք աղատվել գուցե տաս նամ յակ ն ե ր տ ե —
վող և մինչև մեր մահը շարունակվող վիրավորանքի տանջալի զ գ ա ֊
ց ումից , եկեք մի փոքր զ բաղ վ ե ն ք խիստ ի ն ք նա ք ն նա դա տ ո ւթ յա մ բ ‘ ա ն ֊
կախ այն բա ն ի ց , թե որքանով ենք վստահ դրա ա ր դա ր ա ց ի ո ւթյ ան մ ե շ ։
Մ ա ր դկ անց հետ շփվելիս մ ի ‘ մ ո ռա ց ե ք , որ գործ ունեք ոչ թե տ ր ա ֊
մաբան ո ր ե ն դատող էակների, այլ զ գաց մ ո ւն քայի ն էակների հետ, որոնք
լի են ն ախ ապաշա րուս սերով և գործում են’ ելնելով ի ր ենց դ ո ռո զամ տ ո ւ ֊
թ յո ւն ի ց ու փառասի ր ո ւթյո ւն ի ց ։
Ւսկ քն նադատո ւթյո ւն ը մի վտանգավ ո ր կա յծ է, որը կարող է պ ա յ թ
յո ւն առաջացն ել սնափառ ո ւթյան վա ռոդատ ուփ ում ։ Որոշ դ եպքերո ւմ
այդ պա յթ յո ւն ը ավելի է մ ոտե ց ն ո ւմ մահ ը ։ Այսպես, օրինակ, գեներալ
էեոնարդ Վուդին ք ն նադատե ցի ն և թո ւ յ լ չտվ ե ցի ն բանակ ի հետ մեկ նե լ
Ֆ րան սիա։ Ենքնասի բո ւթ յա ն ը հասցվա՛ծ այդ հարվածը, հ ավան ա բա ր ,
կրճա տ ե ց նրա կ յա ն ք ը ։
Ան գլի ա կան դրականության եր բեմ նի զ աՐԳԸ հանդիսացող լա վա գու
յն գրողներից մ ե կ ի , անչափ զ գայուն Ւ ո մաս Հալт-դիի հասցեին արվա
ծ անողոք ք ն նադատո ւթյո ւն ը ստիպե ց նրան մեկ ը նդմի շտ հրաժարվել
կ ենսագրական վեպեր գրելուց։ Քնն ա դա տ ությո լ նը անգլիացի բա նաստեղ
ծ Թոմաս Չետտ երտոնին հաս ցր ե ց ի ն ք նա սպ ան ո ւթ յա ն ։
Երիտասարդ տարիներին ան բար եկիրթ Բենջամին Ֆրանկլինը ժա մանակի
հետ դարձավ այն քան դ իվանագետ ևւ հմո ւտճ մարդկանց հետ
վա ր վ ե լի ս , որ նշանակվ ե ց Ֆրանսիա յո ւմ ամ ե րիկ յան դ ե սպան ։ Ո՞րն է
նր ա հաջողության գաղտնիքէոյ ((Ես ոչ մեկի մասին վատ չե մ խո ս ի 9
ԲաՏՑ կպատմ ե մ այն լավի մասի ն, որ դիտեմ յուրաքանչ յո ւրի վ ե րաբ
ե ր յա լ » ,— հայ։ոարարել է նայ
Ց ան կա ց ած հիմար կարող է քնն ա դա տ ե լ , դատապարտել և դժգոհել^
և նրանց մե ծամաս ն ո ւթ յո ւն ը այդպես էլ անում է։
Ոայց հ աս կան ալոլ և ներելու համար պահ անջվում է ուժեղ բ նա վորություն
ու ի ն ք նատի րապետո ւմ ։
(ГՄե ծ մարդու մ ե ծո ւթյո ւն ը երևում է փոքր մարդկանց հետ ո ւն ե ցած
իր վ երաբե ր մ ո ւն քո ւմ » ,— ասում է Եարլայ լը։
Մարդկանց պարսավելու փոխարեն փորձենք հասկանալ նրանցտ
Փորձենք պատկ երաց ն ե լ , թե ինչու են նրանք վարվում հենց այսպես և
ոչ այ լ կերպ։ Դա շատ ավելի օգտակար է և հետաքրքիր, քան ք ն ն ա ֊

39

գասէելը, և մա րդուն կա ր ե կ ի ց է դարձնում շրշա պատողների հան դ եպ*
■համբերատար և բա ր յա ցա կա մ ։ ((Ամեն ինչ հաս կանալ , նշան ակում է
յամեն ին չ ներել))։
Ինչպես պնդում էր դոկտոր Ջ ո ն ս ո ն ը ք ((նու յնիսկ Աստված մտադիր
բ է դատել մարդուն մ ի ն չև իր մահը))։
Ինչո՞ ւ պետք է մ ե ն ք դա ան ենք ։

40

,

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

*
*

Свежие записи

Статистика



Яндекс.Метрика